..мы жывем,
пакуль імкнемся да святла,
пакуль святло ў нас
перамагае цемру…

— Барыс Пятровіч

У мяне ёсць тэчка, якую я дастаю ў асаблівыя моманты свайго жыцця. Яна ляжыць у шафе, на самым дне, разам з іншымі паперамі, у якіх сабраныя артэфакты эпохаў.

Дастаткова грубая, калі не сказаць разбухлая.

Там многа ўсяго. Запісы размоваў, выпадковыя нататкі. Старонкі часопісаў з публікацыямі, выцінкі з газетаў. Фотаздымкі.

Энцыклапедыя прамінулага, дзе сабраныя шмат якія выпадковыя і невыпадковыя рэчы. Я люблю пераглядаць яе змесціва: перачытваць чарнавыя накіды, класіфікаваць, шукаць забытыя скарбы.

Як я ўжо казаў, я дастаю тэчку ў асаблівыя моманты: не толь­кі тады, калі штосьці не так, ці ўжо занадта добра. Часам гэта лёгкае хваляванне перад новым. Альбо адваротна, адчуванне тупіка. Ці трывога.

А часам проста хочацца прынюхацца да самога сябе – іншага, штосьці спраўдзіць, зразумець.

Я ведаю дакладна, што калі дастаю і пераглядаю ўсё гэта, са мной абавязкова нешта здараецца. У самай найбліжэйшай будучыні.

Тэчка падпісаная “Вершы Францішка: выпісы і адхіленні”.

Яго вершы там таксама знаходзяцца.

 

*  *  *

Сляпы паэт дажывае жыццё ў Вільні

Горадзе, у якім паветра мае гісторыю

 

Ён прачынаецца, прыгадвае галасы дрэваў

Дакранаецца да ценяў, ідзе па калідоры на кухню

 

Гатуе каву, вяртаецца з ёй у пакойчык

Бярэ адну з нялічаных кнігаў

 

Што прыгожа і з гатовасцю стаяць на паліцах

Сядае ў фатэль, адгортвае на выпадковай старонцы

 

І ўглядаецца ў верш, пра тое, што лепш не бачыць

Як час за вокнамі глытае пыл чалавечы

 

 

*  *  *

Штосьці пячэ ўнутры

як быццам колы павярнуліся

слабасць стала як сіла

а сіла слабасцю

 

каштаны і клёны

ўбраліся ў чырвань часу

і вецер за вокнамі

пяе пра жоўтае сонца

 

 

*  *  *

Час шапоча пеаны

Шэпча шэрыя сутры

 

Крокі

Крывёю расквеціць

 

Альбо

Пакіне ў спакоі

 

У Шоргат

Верыць не верыць

 

Крочыць альбо захавацца

 

Шэрай крывёй захлынуцца

Шэптам сказаць даволі

 

 

*  *  *

Прадзіраючыся праз коміксы,

Што падсоўвала ім эпоха

 

Праз чэргі ў супермаркетах,

Распродажы сноў

У прыгарадных электрычках

 

Праз шэлегі, леі і франкі,

Што прыходзілася выпрошваць у Часу

 

Праз вусціш пустых світанкаў,

Праз адчай пурпуровы

 

Паміраючы, уваскрасаючы,

Падыходзячы да самага скраю

 

У самым сэрцы начы,

Яны разумелі:

 

Наступала новая яснасць

 

 

*  *  *

Лялечныя мінатаўры

Пад халодным небам

Эдэма

 

Абазнаныя

У прыходах поўні

У раптоўнай восені, снах, перапынках

 

Майстры

Няпэўнасці, самоты

 

Адчаю зеленавокага

Светлай тугі напрадвесні

 

Чакаюць вецер з усходу

 

Не ведаюць

Хто з іх Эдып, хто Тэзэй

А хто Арыядна

 

 

*  *  *

Больш непатрэбны словы, каб гаварыць

Слёзы, каб плакаць

 

Аблокі, каб любіць вецер

І ветразь, каб плыць у акіяне

 

Толькі сны

Толькі абуджэнні

 

Толькі самотны шпацыр

Па самым скраі

 

Заблытанай, ледзьве бачнай сцежкі

Жыцця і смерці

 

 

Стары валацуга Куан Дэ (狂德) ўглядаецца ў сваё сэрца

Вядомы падарожнік па мянушцы Куан Дэ –

дасканалы ў шаленствах

Не выходзіць з дому апошнія пяць стагоддзяў

Гартае на дасвецці старыя забытыя кнігі

І ведае ўсё, што будзе – да самых дробных драбніцаў

 

Любіць размаўляць з журавамі пра веснавыя танцы

Даглядае на гародзіку гарбузы і рэпкі

Часам строіць гучанне свірысцёлачкам і жалейкам

Але збольшага цікавіцца майстраваннем сэрца

 

 

*  *  *

Мудрае сэрца падобнае крыху да флейты

Грае пяшчотна, калі ў душы вецер

І крыху да куфра – бо ўсё, што ні ёсць пад небам,

можа схавацца і будзе там у бяспецы

 

Малое сэрца рыхтык, як птушанятка

корпаецца ў найбліжэйшым, сочыць за кожным гукам

цешыцца сярод дробязяў, але з вялікаю верай

У цеплыню і міласць, і ў дасканаласць свету

 

 

*  *  *

Вялікае сэрца хаваецца ў бязмежным

У золаце надвячорка, сярод белапенных хваляў

Гоіць і суцяшае, верыць і спадзяецца

У кожным тваім імгненні, у цёплым Тваім дыханні

 

 

*  *  *

Брыль у дарогу

Майструе з апалага лісця

Стары валацуга

 

 

Куан Дэ чытае Бгагаватгіту

Што мне тады адказаў Крышна, я не помню

Было горача, з абодвух бакоў ляцелі стрэлы

 

Потым адразу: канец лета, стары парк, рака

І жанчына камусьці шэпча: маё дзіцянятка

 

Калыска сярод каштанаў, птушыныя галасы

Сэрца б’ецца ўнутры трапяткім камячком,

нібы ў палоне

 

Вецер заблытаўся сярод густой духмянай травы

І яшчэ дзесяць тысяч год расці дрэвам

 

 

Куан Дэ перапісвае Шэкспіра

Ён не спяшаўся апранаць маску, хвіліну запаволіў

На бакавым калідоры, перад тым, як выйсці на сцэну

 

П’еса ішла даўно і падышла да развязкі

Кароль прымаў дары на вяршыні славы

 

Каралева сядзела за кроснамі, пляла інтрыгі

Прынцэса, у таварыстве сябровак, чакала прынца

 

З будкі суфлёра спяваў хор менестрэляў

І ўсе як адзін па сюжэце ўдавалі шчаслівых

 

 

Яго роля была надзвычайна простай

Увайсці на сцэну, раптоўна, у апрычоны момант

 

Сказаць праўду: паўсюль здрада, усё падвісла на нітцы

Ворагі зусім блізка, пільнуюць ля самых межаў

 

Урэшце ён падаў на падлогу, з нажом у сэрцы

І ўсе пляскалі – у радасным шале – ад смерці героя

 

 

Ён мусіў чакаць, пакуль не празвінелі званочкі

Але гэтым разам было не так, як звычайна

 

У вялікай залі было ціха і цёмна

На крэслах партэру сядзелі хіжыя птушкі

 

Месяц схаваўся за хмары, сціх вецер

І хтосьці Незнаёмы на небе падмалёўваў зоры

 

 

Потым ён ішоў па пустой дарозе у адсутнасць

Думаў пра яе сны, пра значэнне слова навонкі

 

Дакранаўся да зорак, слухаў галасы і шэпты

І крыху шкадаваў, што забыў назву тэатра

 

 

Куан Дэ думае пра родную мову

Жалейка мая, свірысцёлачка

Сястра мая, маё шчасце

 

Твае гукі чыстыя

Тоны незамутнёныя

 

Са мной, праз сны і аблокі

Са мной, у жыцці і ў смерці

 

У халодным чэрвені

І ў трывожным лістападзе

 

Грай, не спыняйся

 

 

*  *  *

Звар’яцелы падарожнік Куан Дэ

Марыць прайсці праз свет як меч праз фіранку

І выйсці на той бок – у гаючую пустэлю

Дзе ўжо няма справы да слоў – і сноў – Амітабхі

 

Крыху хвалюецца, ці не надта гэта нахабна

І ці не будзе парушана тонкая раўнавага дхармаў

І хто тады, калі Я не ўбачыць сябе ў люстэрку

Возьме пэндзаль і туш і занатуе гэтыя словы

 

 

*  *  *

Калі памірае мова

Птушкі не вяртаюцца з выраю

І сны гарчэюць

 

 

*  *  *

Як быццам падышлі да скраю

І там адкрылася мора

І цяпер можна плакаць, смяяцца

Можна ісці як ветразь

 

Збіраць па беразе камні:

Ракаўкі і каралі

Быць як птушкі, як неба

І не баяцца смерці

 

 

*  *  *

Калі не застаецца Я

Хто цябе ўбачыць, вецер?!

comments powered by HyperComments