Усё мінецца, адна праўда застанецца

— Народная прыказка
 
Змест свежага нумару (73)
Проза

Віктар Казько.
Свята мужчынскага смутку.
Два апавяданні.                           
Франц Сіўко.
Цымант. Аповесць.
Уладзімір Сцяпан.
Задача. Тры навелы.                       
Вінцэсь Мудроў.
Песні ранняй вясны. Апавяданне.        
Паліна Качаткова.
Гульні з морам. Два апавяданні.  
    Паэзія Васіль Зуёнак. Бясчассе. Вершы.                            Марыя Вайцяшонак. Да зімы тварам. Вершы. Валеры Дубоўскі. Родавыя аскепкі неба. Вершы. Таццяна Будовіч. Паветраны змій. Вершы.    Андрэй Сцепанюк. Бельскае маўчанне. Вершы.               Дэбют Павел Дарохін. Мая Ітака. Вершы.                            Пераклады Валадзімір Даніленка. Цені ў маёнтку Тарноўскіх. Аповесць.                                         Інгвар Амб’ёрнсэн. Частковая прысутнасць. Апавяданні.   У вянок памяці Рыгора Барадуліна Свет яго асобы. Да 80-годдзя з дня нараджэння Рыгора Барадуліна. Прадмова Сяргея Шапрана.          Валянціна Барадуліна. Пяцьдзясят тры гады разам. Генадзь Бураўкін. У адным часе з Геніем. Валянціна Быкава. Братка Рыгорка. Арнольд Макмілін. Паэт на ўсе часы. Згадкі пра вялікага чалавека. Уладзімір Сіўчыкаў. Шчодрыя дэдыкцыі. Рыгор Сітніца. Побач з Геніем.   Запісы Ніл Гілевіч. У віры быцця. Запісы розных гадоў. (Працяг).     Зянон Пазьняк. Гісторыі з савецкага часу.              Анатоль Астапенка. Алкагольныя эцюды. З новай нізкі аповедаў.                    Жыццяпіс Сяргей Шапран. Уладзімір Някляеў. Незавершаная аўтабіяграфія. Старонкі новай кнігі. (Працяг).      Эсэ Аляксандар Лукашук. На вадзе, на зямлі і ў небе. Заўчасныя ўспаміны. (Працяг).       Мастацтва  Галіна. Прыслуханасць. Пётра Багданаў. Крок да сябе.       Кнігапіс Сяргей Кавалёў. У жанры шляхецкай гавэнды. Рэцэнзія на кнігу Ігара Запрудскага.     Леанід Галубовіч. Сцерагчы цемру. Рэцэнзія на кнігу Касі Сянкевіч.      Дзеяпіс Новыя выданні на кніжных паліцах «Дзеяслова».       
 
  У травеньскім нумары газеты "Літаратурная Беларусь" выйшаў традыцыйны агляд сьвежага (69-га) нумара "Дзеяслова" ад крытыка Леаніда Галубовіча.

Чытаць цалкам выпуск газеты.

  «СЭРЦАПІС»: ДЗЕЯСЛОЎ, №69   ЛеГАЛ   Ніколі не думалася, што за лёс іншай краіны буду перажываць і хвалявацца, нераўнуючы, як за лёс роднай. Але сёння гэта так. Украіна ўтрапёна б’ецца ў маім сэрцы… Успомніліся радкі з верша вядомага паэта братняй дзяржавы Паўло Гірныка, з якім давялося вучыцца на Вышэйшых літаратурных курсах у Маскве напрыканцы 1980-х… Тады ўжо “курсанты” мелі свае адметныя нацыянальныя групоўкі. Я, Гірнык і расійскамоўны немец з Казахстана Шмідт таварышавалі і заўсёды  “тусаваліся” разам, і, ці паверыце, гаварылі кожны на сваёй мове, не маючы патрэбы ў перакладчыку, і нават як бы не прыдаючы таму значэння: маўляў, так і трэба… У Гірныка ў Мінску дачка, Шмідт даўно жыве ў Нямеччыне… Не бачыліся і не чуліся цэлую вечнасць… Зрэдзьчасу есць настальгія… І такая скруха агарнула душу, такая беспрасветная немачнасць, што можна крануцца розумам, калі не сагнаць гэты цень адчаю ды не ўспомніць пра чалавечую годнасць і мужчынскую мужнасць… Мы яшчэ пабачымся, Паўло! І я веру, што тая наша сустрэча будзе светлая і святочная… Але, на жаль, пакуль так: ім – вайна, а нам – хакей… Нейкім чынам заключная частка рамана Алеся Усені “Грэх”, выдрукаваная ў 69 нумары часопіса “Дзеяслоў”, зводдалі акрэслівае ўладкаванне і станаўленне чалавечага грамадства часоў вялікай Рымскай імперыі, накладваючы тое ў чытацкай падсвядомасці на праекцыю сучаснага вялікага “русского мира” (амаль без іроніі)… Распавядаючы пра пачатак хрысціянства, ганенні на яго і ахвяры, якія даводзіцца прыносіць у імя абранай веры, аўтар падводзіць чытача да роздуму над сутнасцю зямнога жыцця, якое мае сваімі духоўнымі складнікамі любоў, веру і надзею… За гэтыя Хрыстовыя імператывы людзі гатовыя ахвяраваць сваімі жыццямі і нават жыццямі сваіх малалетніх дзяцей, як маці Сафія, якая аддае на жорсткае катаванне сваіх дачок – Веру, Надзею і Любоў… Аўтар скрупулёзна выпісвае гэты (у розных месцах па рознаму ідэнтыфікаваны) гістарычны факт, не баючыся быць абвінавачаным у візуальных празмернасцях з жахлівымі малюнкамі крывавых сцэн… Вельмі добра выпісаны вобраз імператара Адрыяна, закаханых Архелая і Вірсавіі, былога ваяра, сенатара Гнея… “Чым было напоўненае яго жыццё раней? Агменамі, бітвамі ды крывёю. Праўда, ён праліваў тую кроў, выконваючы ваярскі абавязак, ды ўсё ж… Хай сабе і запознена, але Гнею ў рэшце рэшт адкрылася, для чаго людзі прыходзяць у гэты свет і дзеля чаго можна ахвяраваць уласным жыццём. Сын Архелай… Вірсавія… Неўзабаве з’явіцца ўнучак ці ўнучка… І не парвецца нітачка, працягнецца за жыццёвыя далягляды… Той, хто стварыў зямное хараство, хто ўдыхнуў жыццё і сэнс у кожную травінку, кожную кузурку, мусіць жа, і меў на ўвазе, што чалавек, як вяршыня гэтага тварэння, ніколі не парушыць гармонію сваімі грэшнымі задумамі і ўчынкамі”. Хоць самі некаторыя дзеі рамана падаюцца трохі ілюстрацыйнымі і сям-там зацягнутымі ў занадта правільных маналогах, асабліва ў палеміцы хрысціянкі Сафіі з імператарам Адрыянам наконт іх вераванняў. І ўсё ж твор, як першы такога аб’ёмнага маштабу для аўтара, па-добраму ўражвае. Ён чытэльны і прэзентабельны для любой чытацкай аўдыторыі. Тым больш, што гэта рэдкі беларускі гістарычны раман на небеларускай аснове… Як для мяне, то з падтэкста твора высноўваецца для чытача наступная тэза: чалавек, абапіраючыся толькі на любоў, веру і надзею, і тым самым як бы спавядаючы “непротивление злу”, ніколі не зможа пазбегнуць і адпрэчыць ні подлых намераў, ні самой подласці і прыгнёту, якія сыходзяць ад таталітарных рэжымаў, дзе б і ў якім выглядзе яны ні існавалі. Дух павінен апірацца на сілу. І тады сіла духу павінна змагчы сілу зла… Далей. Сяргей Шапран прадстаўляе невядомыя (а некаторыя па недаглядзе ўкладальніка і вядомыя) вершы і паэтычныя накіды Рыгора Барадуліна. Народны паэт – жывы сваім словам насуперак смерці. Хоць,   Што такое пакуты, Ведае Да слова прыкуты…   Падобныя строфы ўкладваюцца ў памяць, як у заступы, выбітыя ў цвёрдай зямной пародзе, ступні альпініста, што ўпарта дамагаецца свайго Эверэста… Гэта як апраўданне перад чытачом (своеасаблівае замольванне багемнага граху) сваёй місіі паэта на гэтай зямлі… Мастацкі нарыс, што змешчаны ў рубрыцы прозы, “Гослар” вядомага пісьменніка Анатоля Кудраўца – гэта літаратурна-пазнавальны экскурс ва ўсходнюю Германію, дзе ён пабываў, гасцюючы ў сваёй дачкі. Цікава, займальна, як і ўсё чужое па першым часе, але ўсё ж не сваё… У тэксце адсутнічае ў такіх звычайных беларускіх  расповедах пра замежжа эфект параўнання і скрупулёзна-ўзнёслага альбо крытычнага аналізу, – тут проста літаратурна акрэслены нарысавы паказ нямецкага старадаўняга гарадка і яго ваколіц з ненавязлівай гістарычнай падсветкай. Вось так,маўляў, цывілізаваныя людзі жывуць… Чытайце і асэнсоўвайце, браткі-беларусы… Вершы Валерыя Дубоўскага мне ўжо не чужыя і нават не незнаёмыя (не так даўно я пісаў пра яго першы вершаваны зборнік). Чалавечы вопыт паэта, які не засланяе і не спрашчае жыццё, а робіць надзённае  мастацкай навізной гэтага свету, яшчэ ўсё выяўляецца ў яго вершах (назву яго падборкі я прысабечыў для гэтага агляда). Бо па словах паэта:   Жыццё – Найскладанейшы верш. Да яго, як рыфму, Падбіраеш ключы.   Каб не чытаў Святлану Курс у Фэйсбуку, дык і не падумаў бы, што Ева Вежнавец (яна ж) можа пісаць такія фантасмагорыі (амаль у стылі Яна Баршчэўскага, толькі з сучасным ракурсам жыцця): духоўна і маральна спляжаная Беларусь, якую можна ўратаваць (адрадзіць) толькі старадаўнімі замовамі ці прываротным зеллем… Правінцыйны зрэз сённяшняй беларускай вёскі – як на далоні, сцерці яе з твару зямлі можа і чарговы Хаўер, і нават маласвядомы вінны натоўп “прыніжаных і зняважаных”… Е. Вежнавец, безумоўна, адна з найбольш таленавітых нашых пісьменніц, якая вартая шырокай чытацкай і літаратурна-крытычнай увагі. Паэтэса Людка Сільнова, дзякаваць Богу, усё тая ж – здзяцінелая, пазнавальная кожнай сваёй нечаканай метафарай, метрыкай, строфікай, знешняй атрыбутыкай вершаскладання найперш… Але і глыбіня ўнутраная – ад фізічных праяў да духоўнага ўздыху – таксама пры ёй. Таму ў чытача захоўваецца шчыры давер да яе верша. А як не даверыцца такім словам:   Дачкі і ўнучкі партрэт настольны Мне быццам кажа: “Ты будзеш вольнай! Ты будзеш вольнай і назавешся Найціхім словам у Божым тэксце…”   Вінцэсь Мудроў – пісьменнік адметны і, што галоўнае, чытэльны, аднак, заўважна, што стылёва і тэматычна ён аднастайны… Але ж, во, жонка мая, згледзеўшы, што я прынёс новы нумар “Дзеяслова”, прабегшы па яго змесце, абрадавана ўсклікнула: “О, Мудроў ёсць! Трэба абавязкова пачытаць…” Як бачым, не зважаючы на зануднага Галубовіча, прыхільнікаў у наваполацкага пісьменніка хапае… Чаго вартая адна толькі назва аповеда – “Мутны Меконг”! Ну як ты прапусціш чытанне з такой заяўкай?! Каторы раз чытаючы вытанчанае версіфікатарства Леаніда Дранько-Майсюка – вясёлае, забаўнае, не абцяжаранае штучнымі мудронасцямі – пра розныя прыгоды любімага сабакі Хомкі, я не страчваю спадзеву, што, як і ўсе ранейшыя свае паэтычныя цыклы, Леанід Васільевіч завершыць і гэтыя публікацыі на выверанай ноце, і шматлікія прыхільнікі яго паэзіі, услед за “Вершамі для А.”, “Кнігай для спадарыні Эл.”, змогуць набыць і доўгачаканы зборнік “Вершаў для Хомкі”… У гэтых, на першы погляд, не зусім сур’ёзных творах за россыпамі іроніі і сарказма шмат адсылаў і падтэкстаў да праяў нашага грамадскага і палітычнага ладу жыцця… Вершы Эрнеста Савы даволі адметныя, хоць месцамі і цьмяныя… Паэзія ў іх адчуваецца. А вось уся старанна і па-мастацку прафесійна накручаная сітуацыя вакол вершаў і яго аўтара ў прадмове-эсэ Андрэя Стэфановіча асабіста ў мяне выклікае асацыяцыі з містыфікацыяй… ці, скажам, нейкі такі няпэўны давер…   А што было ў паданні тым далей? Кажу сабе: наступны крок здалей, а там Сінай пабачыш ці пустэчу, на конях паімчыш да вечных меж ці па каменні вострым папаўзеш з мінуўшчыны дасветнай на сустрэчу.   Неяк так. Раю пачытаць. Дзіўна, але ў Беларусі паболела паэтаў жаночага роду, а мы гэтай прыгожай з’явы як бы не заўважаем… А на мой погляд паэтак сёння чытаць цікавей, і пішуць яны таленавіцей. Не ўсе, вядома. Шмат кажам пра Разанава, Някляева ды Хадановіча і Рыжкова, але мала пра Бічэль, Дашыну, Бельскую і Гронскую… Вось і Валерыя Кустава… Памятаю, калісьці яе дэбютны зборнік я крытыкаваў за хаатычную экспрэсію, залішнюю экзальтаванасць ды эмацыйны сэнсавы хаас… Але ж вырасла дзяўчына з падлеткавых джынсаў. Гармоны ўнармавала і гармонію выверыла. І хоць свет яна ўспрымае ўсё яшчэ вельмі крытычна, аднак разам з тым адчуваецца, што і да ўласнай асобы паэтка стала праяўляць большую строгасць. Зрэшты, лепшыя вершы Валерыі сёння вартыя самага пераборлівага чытача.   У мяне з Краінай кантакт. Мы рухаемся ў такт. Я люблю яе, а яна мяне – мае. Дыхаю толькі я. А яна – нямая. Неяк так. Хто такое стрымае?   Ніколі не лічыў сябе меламанам, таму прачытаў тэксты расійскай рок-паэзіі па-беларуску без асаблівага трапятання… Па вялікім рахунку, найперш, сам гэты праект варты ўвагі, бо, скажам, а чаму не перакласці заходне-еўрапейскую рок-паэзію ды разам з айчыннай выдаць асобным зборнікам? Сярод аўтараў: А. Макарэвіч, Б. Грэбеншчыкоў, В. Цой, А. Башлачоў, Ю. Шаўчук ды іншыя. Сярод перакладчыкаў: А. Хадановіч, В. Гронская, М. Шчур, А. Івашчанка, С. Балахонаў, Ю. Несцярэнка ды іншыя. Чытаючы, ясна бачацца сімвалы і таго, іхняга, і нашага, цяперашняга, часу…   Гады ляцелі, кожны з нас Боль зведаў і трываў пакуты. Але нарэшце выйшаў час – Мы рукі вызвалім ад путаў. ……………………………… Калі сканаў апошні вораг, Труба зайграла перамогу – Тады заўважыць кожны змог, Як засталося нас нямнога.” (1978)   Як бачым, у Расіі былі і яшчэ застаюцца людзі, у тым ліку і творчыя, з іншымі, адносна імперскай улады, ідэямі і меркаваннямі, вальнадумцы і пратэстанты. У раздзеле “Спадчына” няўтомны Сяргей Шапран прапануе ліставанне Васіля Быкава (1963–1977) з калегамі-літаратарамі (беларускімі, расійскімі, украінскімі). Ёсць вельмі цікавыя фрагменты, якія тычыліся творчых праблем пісьменніка ў змаганні з партыйнай наменклатурай і выдавецкай цэнзурай. Вось  урывак з ліста Нілу Гілевічу (1966): “У школах даводзяць, што Быкаў – гэта гродзенскі Сіняўскі, вораг. І хто? Ведама, кадравыя работнікі КГБ. Пайшлі на прадпрыемствы “с разъяснениями”. З дня на дзень усё горш. Як воўка ў аблаву. Але – вытрымаем! І падтрымка сяброў абавязвае”. Яшчэ адна адметная публікацыя – даволі аб’ёмная гутарка таго ж Сяргея Шапрана з “правінцыйным” пісьменнікам Міколам Захаранкам, што жыве ў Швабах на Лагойшчыне. Гаваркі чалавек, трэба адзначыць, гэты Захаранка. Па ўсім відаць, дзякуючы сваёй неардынарнай біяграфіі, якая выснавала яму шмат горкага вопыту і шчымлівага жыццёвага досведу. Такія людзі больш уседлівыя за вясёлым гасцінным сталом, чым за пісьмовым. Гутарка “расцяклася мыслью па дрэву”, але тым самым страціла пэўную глыбіню і засяроджанасць. Шмат цікавостак для калялітаратурных вушэй, аднак амаль не зачэплены праблемы, – ні грамадскія, ні літаратурныя, – што тычацца нашага часу. Хоць, што казаць, само чытво – гуллівае і шчырае – прыцягвае і выклікае душэўную прыхільнасць да абодвух аўтараў… Друкуюцца раздзелы з дакументальнай кнігі Яўгена Лецкі “На чужыне палеглыя”. Дарэчы, аўтару – 70 гадоў, віншуем! Таксама, следам, юбілейны артыкул Леаніда Галубовіча  да 80-годдзя паэта, пісьменніка і выдаўца Кастуся Цвіркі. Ірына Клімковіч піша пра “міфічных першапродкаў беларусаў”.  Уладзімір Сіўчыкаў у водгуку-бурлеску адгукаецца на кніжку Пятра Васючэнкі “Дванаццаць подзвігаў Геракла”. Алеся Лапіцкая рэцэнзуе раман “Сфагнум” Віктара Марціновіча. Падаецца анатацыя новых беларускіх кніжак у рубрыцы “Дзеяпіс”. Духоўнага вам здароўя і прыемнага чытання.   _____________       БУДЗЬМА З «ДЗЕЯСЛОВАМ»!   Працягваецца падпіска на незалежны літаратурна-мастацкі часопіс “Дзеяслоў”. Выпісаць яго можна ў любым паштовым аддзяленні Беларусі. Індэкс для індывідуальных падпісчыкаў – 74813, для ведамаснай падпіскі – 748132.
 
"Што нам вецер прасьпяваў па сакрэце"
Відэасправаздача з прэзентацыі Анталогіі перакладу расійскай рок-паэзіі ў "Дзеяслове" ад Радыё Свабода. Менск, паб-клуб "Графіці", 3 чэрвеня 2014 г.
 
Шаноўныя наведнікі сайту!
Даступная старая версія сайту часопіса з архівам усіх ранейшых нумароў.
 
Тацяна Сапач. Няхай не пакіне нас Восень
 
Памёр Рыгор Барадулін
Разам з усёй Беларусьсю смуткуем з прычыны сыходу вялікага Паэта Рыгора Барадуліна. Сьветлая памяць.

Разьвітаньне з Народным паэтам адбудзецца 4 сакавіка ў Менску ў Чырвоным касьцёле.
9.45-11.15 — ціхая малітва.
11.15 — разьвітальная паніхіда паводле грэка-каталіцкага абраду.
12.00 — імша за спачын душы паводле рыма-каталіцкага абраду.
13.00 — разьвітальныя словы сяброў.
Пасьля гэтага - выезд на могілкі ва Ўшачы.
 
Пераможцы Залатога Апострафа-2013

Віншуем лаўрэатаў Залатога Апострафа 2013. Імі сталі:

у намінацыі Проза - Віктар Казько за нізку апавяданьняў "Пра Моцю" (№64);

у намінацыі Паэзія - Леанід Галубовіч за нізку вершаў "Зазімак" (№67);

у намінацыі Non-fiction - Алесь Бяляцкі за эсэ «Дзяды» былі з намі. З нагоды 25-годдзя першага масавага мітынгу ў Беларусі (№66).

Прэмію "Дзеяслова" і Алеся Усені - За вялікі ўнёсак у развіццё сучаснай беларуска літаратуры - атрымаў Генадзь Бураўкін.

Глядзець анлайн-трансьляцыю цырымонію ўганараваньня на сайце Радыё Свабода.

 
Дзеяслоў №68
Паэзія Данута Бічэль. Настальгія па дзявочай краіне. Стомленыя экспромты. Зміцер Вішнёў. Ад вінта! Вершы. Яўген Вапа. Падляшскі вандроўнік. Вершы. Яраслава Ананка, Генрых Кіршбаум. Бязмоўны знайдыш Еўропы. З цыклу вершаў «Беларускі Бідэрмайер» Віка Трэнас. Пошук залатой сярэдзіны. Вершы. Арыя-Ульрыка Гатальская. Шчасляндыя. Вершы. Алесь Плотка. На мяжы генерацыі Ігрэк. Вершы. Проза Уладзімір Някляеў. Шляхі выпадковыя. Апавяданні. Алесь Усеня. Грэх. Раман. Кніга другая. Зянон Пазьняк. Гісторыі з савецкага часу. Апавяданні-згадкі. Павел Ляхновіч. З нататніка “серыйнага забойцы”. Зацемкі. Уладзімір Сіўчыкаў. З “Уладзевых гісторый”. Мікола Ільючык. Цыдулка Богу. Апавяданні. Дэбют Дзмітрый Лавіцкі. Птушыная нара. Вершы. Пераклады Тым Бэртан. Кашмар на Каляды. Пераклад з ангельскай мовы і прадмова Макса Шчура “Калі б мы былі сапраўды шчырыя...” Сучасная літоўская паэзія. Антанас А. Ёнінас. Гінтарас Граяўскас. Гіціс Норвілас. Данатас Пятрошус. Бірутэ Янушкайтэ Архівы Ніл Гілевіч. Мая першая любімая газета. («Літаратура і мастацтва», 1946-1949) Эсэ Анатоль Бутэвіч. Быць беларусам? Быць! Рэфлексія самапазнання Прачытанне Алесь Бяляцкі. У смерці ўсе роўныя. Беларускія сляды ў рамане Анатолія Рыбакова пра каханне і Халакост “Важкі пясок” Юбілеі Лада Алейнік. “Рабі тое, да чаго ляжыць душа...” Асоба і творчасць Андрэя Федарэнкі Згадкі Славамір Адамовіч. Іваноў. Згадка пра даўняга сябра In memoriam Сяржук Мацін. “Ты маеш цяпер толькі цень...” Памяці Сержука Маціна. Прадмова Людмілы Рублеўскай Кнігапіс Ціхан Чарнякевіч. Гісторыя аднаго шпацыру. Рэцэнзія на кнігу Аляксандра Л. Дзеяпіс Новыя выданні на кніжных паліцах «Дзеяслова»