12/24/2013 

:















































































































i . 1924 - 22.VI.2003
 TUT.BY







_____________________
- .


.

11-12.




.



,






.


1 :
, , , (15691999 .)

4.
(19391945 .)


, , 븢
, !


³, ̳.
, ,

糢 ,
˳ .

³,
³, .
, ³
.
, ,
,
. ,
, ,
³ .
,
-,

.
, , 볢,
ͳ 볢,
:
, ˳, !
̳. * (1834., )

1939 ., , Wilno Vilne**. ³ , -. , , . Vilne , , . , . -, - ( ). , . . Vilne . ʳ - , Vilne, . 1925 . Vilne YIVO . Yung Vilne , , , , (. 1913 .). , Vilne , , . , , , .
, , . , , , , . , , , : , , , . , . . , . 糳 , . . , Vilne ( ) , Ţ , , 1941 . 1.
Wilno. , Wilno . 1939 . Wilno , , อ , . . ϳ Ⳣ ³ 1919 . , ̳. 18031830 ., 19191939 . ³ , , , . , . , , , 220.000 . , , . , 糢 쒳, ᳢ , , . ͳ , , Wilno . ̳ , ϳ 1935 . . , , 1939 ., .
, Vilnius/³, , *2. Aura Ⳮ 1927 . Vilnius . 19181925 . - . , . ³ , . : -, , . , . ³ . , . . , , XVII . , 20- . . , , - , . 3.
Vilnius . 19201938 . Vilnius/Wilno. . , Vilnius , . (, , , )4. , , Vilnius 볭 . : ( ) 15- . , Vilnius 5. ̳ , 6. , ̳ (, , ), . , 1930 . Vilnius, Vilnius Vilnius. 9 , 1920 . Vilnius, . , , ˳ .
, Ţ . - , : , , Vilnius. Vilnius 1920 . . , 1926 . , , 糳 Vilnius. 1927 . , . , , . 1928 . , , 7. . , , , , . . 糢 , - : .
, ᳢ , , , 8. : 30- . , . ( , , , , -.) , , Vilnius . . Vilnius , . 볢, 9. Vilnius . . 1938 . . , .

1939- : Vilnius.
1939 . , . - 23 1939 . , ³ ೔. Vilnius , . 1 1939 . , , . Ⳣ Vilnius . , , 10. , , , Vilnius , 11. . 19 1939 . , . 28 , .
, , 糳 ³. , . , , , 3- . , , ³ . , , ³. , ³. , , ³ ³ . ˳ 1919 . ³ .
³ 1939 . , . , 쳭 , ³ *. 15 ³ , . ³ 17 , . 19 ³, . -. ³ , ˳ . 24 Ⳣ, ³ 12. , ³, . ³, , , , .
³ 1918 . . ³. ³ - . ³ . ³ 볢 , 1918 . . ³ 1921 . ³ 糳 ( ). ³ ( ). ³ . ³ . , , : ³ *13.
1939 . . ³, , , . . ³ . , ³ , , . -, , ³ . -, ³ ( ˳ ) , ˳ , . ˳, ˳. , 1939 . ³ , . ղ ., . ˳ , , ³ 14.
1 1939 . , Vilnius , 28 1939 ., . 2 . 10 1939 ., , Wilno, , Vilnius 糢 . 20 Vilnius ( 2.750 . , 475.500 )15. Vilnius . , , Vilnius . , Vilnius , ³ 16. , , , 糢 , , , . Ѹ , . , ̳ , : Ⳣ , . -17.
Vilnius . . , Vilnius 18. 볳 . 28 1939 . , , 縢 Wilno, , 19. , , . . - , , , ³ 20. * , , , . , , Vilnius . , 1920 . . , 1940- 21. , . , . , Wilno/Vilnius. 1940 . , , 22.
1940 . . 14 Ⳣ . Vilnius. , 볔 . Ⳣ, 95% . 3 . 6 ˳ . 1940 . 1941 . ѳ , , 23. 1940 . - . .
, . , ; , . , , , . 30- (, , ). 1939 . , 1940- , , . , : , . , .
- . 1940-41 . , , . 1941 . , 24. Saugumas, Wilno 25. 1939-40 . Wilno, 1940-41 . Wilno, 1941-44 . Wilno. Vilnius/Wilno, - 1939-40 ., . 1943 . Wilno - . . , 26.

Vilne.
24 1941 . Vilnius. . , 27. , Ţ , . Vilnius , , . , , . Vilnius , . Vilnius , 28.
, , . , Vilnius , 29. 1941 . . 2 1941 . Vilnius -9 . , . 1941 . . . (Ypatingas Burys). 1941 . 3.700 . 6 38.000 , 6.000 . 1941 . 12.000 . 1941 . ( ) 21.700 . 1941 . , , . 1943 . 10.000 , , 5.000 , ,30 , 1944 . 쳳. 70.000 , Vilnius 1939 ., , , 31.
. YIVO -. Vilne . , . , Yung Vilne, . , , , ᳢ 32. , ˳ . , , , ̳. ˳ .

Wilno (1944 1946.).
Vilnius , . 1944. . , -, , , , , , -, , , , Vilnius, , -, , . , , 糢33. , Wilno. . 쳳 34. 1944 . , . Wilno . 13 1944 . . , Ⳣ ˳ Vilnius. , , Wilno, , , 35.
, *. . , (1899-1953 .), . : - . , -, -. , ˳36. , , , , . , . , Vilnius , ᳢ , . , , , , 볭 . 1944 . - , ˳ . 1939-41 . , . 1944-46 . . 1944-48 . Vilnius 100.000 *. 1944 . , Vilnius 37.
1945 ., , Vilnius, , . ˳ Vilnius . Wilno , . , Wilno. . 1944-46 . Wilno , 1569 . . , , . . , . , , . ﳢ , , , . ˳ , Wilno , , 38.
, Vilnius.

1 Ezra Mendelsohn. The Jews of East Central Europe. Bloomington: Indiana University Press, 1983, 11-84; Jerzy Tomaszewski (.). Najnowsze dscdeje ydw w Polsce, Warsaw: PWN, 1939,179-198. . Czesaw Miosz, Rodzinna Europa, Paris: Instytut Literacki, 1980, 78-89.
2 1931. Ⳣ, 195.100 65,9% , 28,0% - , 0,9% 0,8% . , . Piotr Eberhardt. Przemiany narodowociowe na Litwie//Przegld Wschodni, 1, 3 (1991), 468-469.
3 Nicholas Vakar. Belorussia. Cambridge, Mass.: Harvard University Press, 1956,121-135; Aleksander Wabiszczewicz, Sytuacja szkolnictwa biaoruskiego na Biaorusi zachodniej// Magorzata Giejewska and Tomasz Strzembosz (.). Spoeczestwa biaoruskie, litewskie i polskie na ziemiach plnocno-wschodnich Rzeczypospolitej. Warsaw: ISP PAN, 1995,190, 198; Aleksiej Litwin, Problem Biaorusi w oficjalnej polityce polskiej, ibid., 17-21.
4 Miosz. Rodzinna Europa. 58.
5 Algis Kasperaviius Relituanizacja i powrt do macierzy// Robert Traba (.). Tematy polsko-litewskie, Olsztyn: Borussia, 1999, 103; Nerijus Udrnas, History Textbooks and the Making of the Nation State, , Brandeis University, 1995, 14.
6 Tomas Venclova. Native Realm Revisited , 23, - Zeszyty Literackie, 70 (2000).
7 Iver Neumann. Poland as a Regional Great Power// Iver Neumann (.). Regional Great Powers and International Politics. New York: St. Martins, 1992, 134-135. . M. Anysas. Der litauische-polnische Streit um das Wilnagebiet. Wurzburg: K. Triltsch, 1934, 1-2, 10; Augustin Voldemaras. La Lithuanie et ses problemes. Paris: Mercure Universel, 1933,15-18.
8 Alfonsas Eidintas, Vytautas alys. Lithuania in European Politics. New York: St. Martins, 1999,140-141.
9 Ibid., 122.
10 David Crowe. The Baltic States and the Great Powers. Boulder, Colo.: Westview Press, 1993, 83.
11 Eidintas, alys. Lithuania in European Politics. 180-181.
12 Marek Wierzbicki. Polacy i Biaorusini w zaborze sowieckim. Warsaw: Volumen, 2000,155-156; Iwanow. Sprawa przynalenoci Wilna i problemy narodowociowe na Biaorusi// Giejewska, Strzembosz. Spoeczestwa, 85-89.
13 Polski Sownik Biograficzny, vol. 18, Wrocaw: Ossolineum, 1973, i, 514; A . . Mi: , 1991; Arnold McMillin Die Literatur der Weiss-russen. Giessen: Wilhelm Schmitz, 1997,122.
14 Regina epkajte. Okupacja Wilna przez Armie Czerwona// Giejewska, Strzembosz. Spoeczestwa, 305.
15 Crowe. The Baltic States, 99-106, Alan Bullock. Hitler and Stalin. New York: Knopf, 1992, 645; epkajte. Okupacja Wilna przez Armie Czerwona 302; Algis Kasperaviius. Stosunek wadz i spoeczestwa Litwy do Polakw ne Wileszczynie// Giejewska and Strzembosz/ Spoeczestwa, 307; Krzysztof Tarka Spr o Wilno// Zeszyty Historyczne, 114 (1995), 60; Sabalinas. Lithuania in Crisis, 151-153. Hillel Levine. In Search of Sugihara. New York: Free Press, 1996.
16 Leonas Sabalinas. Lithuania in Crisis. Bloomington: Indiana University Press, I972, 153; Kasperaviius. Relituanizacja i powrt do macierzy. 108.
17 9 1941. (Dziennik). (Rankraiu Skyrius) ³ , F75-13. Herector VUBR.
18 12 1920.
19 S. Kairys. I Vilniaus sugrizus?// Mintis, 10, 1939, 330, Kasperaviius. Relituanizacja, 109.
20 Sabalinas. Lithuania in Crisis, 162. . Crowe. The Baltic States, 143.
21 4 1940. 21 1940., VUBR F75-13. . Longin Tomaszewski. Spoeczestwo Wileszczyzny wobec wadzy Litewskiej i sowieckiej // Giejewska, Strzembosz. Spoeczestwa, 329; Eberhardt. Przemiany narodowociowe na Litwie, 1997,151.
22 Kasperaviius. Stosunek wadz i spoeczestwa Litwy do Polakw na Wileszczynie, 313; epkajte. Okupacja Wilna przez Armi Czerwona, 310-314.
23 Eberhardt. Przemiany narodowociowe na Litwie, 153-154.
24 . . Charles Maier. The Unmasterable Past. Cambridge, Mass.: Harvard University Press, 1988; Hans-Ulrich Wehler, Entsorgung der deutschen Vergangenheit? Munich: Beck, 1988; Peter Baldwin (.). Reworking the Past. Boston: Beacon Press, 1990; Franois Furet. Le pass dune illusion. Paris: Calmann-Levy, 1995; Timothy Snyder. Coming to Terms with the Charm and Power of Soviet Communism// Contemporary European History, 6, i (1997), 133-144; Stephane Courtois (.). Le livre noir du communisme. Paris: Robert Laffont, 1997.
25 - Vilnius , , . Kasperaviius, Relituanizacja, 114115.
26 1943., (34/67), F. R1399, A1, B. 9; Lagebericht. Wilna, IV A i (Gestapo), F. R1399, A1, B. 100; An den Herrn Hheren SS-und Polizeifhrer Ostland und Russland Nord in Riga. Verhalten litauischer Sonderkampfverbnde, 11 1944.; Lagebericht. Bandenttigkeit, 24 1944., F. R1399, ai, B. 100, L. 1; , 15 1944., F. R1399, ai, B. 106; , Vilnius.
27 Dina Porat. The Holocaust in Lithuania// David Cesarini (.). The Final Solution, Routledge: New York, 1994,160.
28 Yitzhak Arad. The Final Solution in Lithuania// Yad Vashem Studies, 11 (1976), 241; Yitzhak Arad. Ghetto in Flames. Jerusalem: Hava, 1980, 4348.
29 Konrad Kweit. Rehearsing for Murder// Holocaust and Genocide Studies, 12, 1 (1998), 326. Dov Levin. Baltic Jews under the Soviets. Jerusalem: Hebrew University 30, 43.
30 Arad. Ghetto in Flames. 429-432; Marc Dvorjetski. Le Ghetto de Vilna. Geneva: Union O.S.E., 1946; cchak Rudaszewski. Lithuania. 3 (1991), 35-49; Michael MacQueen. The Context of Mass Destruction// Holocaust and Genocide Studies, 12, 1 (1998) 27-48. . Knut Stang. Kollaboration und Massenmord. Frankfurt am Main: Peter Lang, 1996,73-112.
31 , 1939-41. Vilne 15.000 . .
32 Abraham Novershtern. Yung Vilne// Yisrael Gutman, Ezra Mendelsohn, Jehuda Reinharz, Chone Shmeruk (.). The Jews of Poland Between the two World Wars. Hanover, Mass.: Brandeis University Press, 1989,386.
33 Tarka. Spr o Wilno, 83.
34 Kasperaviius. Relituanizacja, 117.
35 Sovetskii faktor, 73.
36 Teczka specjalna J. W. Stalina, 48.
37 6 1944 ., VUBR, F75-13.
38 ? ̳ ( 1969 .). Czesaw Mioszs Miasto bez imienia. . Jerzy Surwillo. Rachunki nie zamknite. Vilnius: Magazyn Wileski, 1992, . 318.



5. : Vilnius ˳ (19451991 .)

.
, ,
.
̳. * (, 1828 .)

, ̳ 1834 . ղ- .. O Litwo! Ojczyzna moja . , . , ղ . , ˳. , ˳ . ղ . ̳ , , , , . 1863 . , , . , ̳, ղ . . ̳ . .
, , , , , . : , , , , . , ( ) . : , , , . , , , , , . . Vilnius ˳ .
Wilno, , 1939 . , 1991 . ᳢ Vilnius? , . , Vilnius . Vilnius ̳ . Vilnius - . , ̳, . . , Vilne/Wilno . 90% , 80% . , . , 30 1945 ., ˳ , Vilnius 1.

Vilnius.
˳ , Vilnius, , , . - , , , . , , . 1945 . , . ˳ , , , , . , , , . Vilnius . , Vilnius. , 80% , , 2. Wilno, . , Vilnius. 1905- 1918- Vilnius. Vilnius 1920 . . Vilnius .
, , , . 1959 . 236.100 79.400 (34%) , 69.400 (29%) , 47.200 (20%) , 16.400 (7%) , 14.700 (6%) . Vilnius. 34% 1959 . 1-2% 1939 . . , (, , ). 1989 ., 糢 , Vilnius 576.700 , 50,5%. , 20-, 19- 5- . 3. , , , , .

-.
Vilnius , . 40- , , , . (1903-1974 .) ˳ 1936 . . , , , , . . , , Vilnius4. , . , , , . , , Vilnius . , ˳ ˳ -5. , , ˳ .
. ³ , XVI . , ղ . , 20-30- . 1945 . 86,4 % 1,6% . , 1937-38- , 72,6% 2,7% -. . , , . -, 86,4% Vilnius -. -, ³ , , ³ , . , Vilnius , Vilnius 40 , 1%6. - ( ), . 1937-38 ., , , . .
, . Vilnius , , . , ˳ , - , . , , , , , 7. , 쒳 50--60- . . . , . Wilno . , ˳, . ˳ Vilnius , .
8. , , ⸢ , . Wilno . 1944-46 . () . , . ղ . , . , , , , . , Vilnius, . 1944-46 . Wilno. Vilnius, , . , , . .
. 50- . . , , . Vilnius . , . - , Vilnius 50-60- , . . ˳ , 9. 60- Vilnius , , 10. Vilnius , . 1989 ., 10% . 11. Vilnius .
. 20.000 . , ѳ. 1945- 1953- 120.000 , 5% . , 1.000 1.300 - 12. 1953 . . Vilnius, . ˳ . , . . , . . ³ ᳢ 13.

.
. 1970 . ( 66% 80%). ˳ ( ⳳ) 14. 㳳 , . ˳ 1970 . Vilnius 1895 . 15. , . : Vilnius . , . . , , - . . Vilne Wilno, , ³. , Vilnius.
, , , 1939 . , Vilnius. , , . . , , , . , ղ . . . . . ( ) . , 16.
? 2 , ղ . , , ̳ 20-30- ղ ., 80- ղ ., 1905 . 3 , 1920 . Vilnius. 1920 . , ˳ . Wilno, 1939 . . Vilnius, , .
: Vilnius , . , , Vilnius. ղ . . . . Vilnius , , . Vilnius ( ) , . , , (, ) . , . -, , ³ ( ) 17.
, . Vilnius , . - 볢 . 1939- 볢 1569-. 1841 . - 쳢 , - . 1939 . , ˳. 1569 . Ţ. 1939 . . . , . , status quo18. Vilnius 1920 . ࢔ , . 80- . , , , Vilnius 19.
, ˳ -. . . . Vilnius. 1939 . Vilnius , . , - , Vilnius . 80- . : -20. - Vilnius . 90- , Vilnius *.

.
, ˳ , ˳, ̳. ˳ : Vilnius. 㳳 , , . , Vilnius ˳ , Wilno : 1984 . Vilnius ̳ (̳). ̳ , ̳ 80- **.
³ (. 1932 .). ó 쒳 . ղ . , , . ղ . - ³ . ̳, - . 1830-31 ., ̳ , . , ˳ ³ . 1831- 1863- ˳.
쒳 , 1863-64 . . 쒳, , , 糳. , . -. , , -. 1905 . ̳ , 1905 . - 쒳 .
ó , 1920 . . ³ - (1893-1993 .). Vilnius. , . . 1939 . Vilnius , - , , . 1939-40 ., , ˳ - Vilnius. (, , .) Ѹ Vilnius.
, ˳ , ³ . ³ - , . 1955 . , 1969 . . , . ̳ (1875-1911 .). 1961 ., , , . , , , , , . , ³ 쒳 , , . , ̳ , , - . ʳ (1886-1958 .). ࢔ , , , . 1905 . , 21.
糢 . ˳. ̳ : , ̳ , . ó (, , ) , , ࢔ ࢔. . , . .
³ ˳, . ³ . ³ ˳ 1569 . Vilnius. ˳ ³ - 22. , ³ . ³ , ³ , ˳ . 1988 . Sjdis. 1990 . , . 1991 . Vilnius. , , ( 1920-39 .) Vilnius.
, ˳. , , . ˳ 㳳 - ̳. , ̳, , . , , , , . ̳ . , , . . , . , , .
, . , . 90- - , -. , , , , . , , , . . . Ⳣ . 90- - , , 1569 . 23.


1 Wodzimierz Borodziej, Stanisaw Ciesielski, Jerzy Kochanowski. Wstp// Przesiedlenie ludnoci polskiej 23 25; Valentinas Brandiauskas. Migracje i przemiany demograficzne na Litwie// Krzysztof Jasiewicz (.). Europa nie prowincjonalna. Warsaw: Rytm, 1999, 1123.
2 Przesiedlenie ludnoci polskiej, ; 109ff; 159; 361-364.
3 Piotr Ebeihardt. Przemiany narodowociowe na Litwie. Warsaw: Przegld Wschodni, 1997,167; Piotr Eberhardt. Polska ludno kresowa. Warsaw: PWN, 1998, 114-123; Benedict Anderson. The Spectre of Comparison. London: Verso, 1998, 36-45.
4 - . M. . , Vilnius: Mintis, 1986, 89.
5 Barbara Christophe. Staat versus Identitt. Cologne: Wissenschaft und Politik, 1997, 41.
6 A. . . Vilnius: Mokslas, 1979, 154, 194; Marceli Kosman. Uniwersytet Wileski 1579-1979. Wrocaw: Ossolineum, 1981, 57.
7 .A. A, .. , .. . . : , 1988, 212-222; Romuald Misinas, Rein Taagepera. The Baltic States. London: Hurst, 1983,106,125.
8 A.J.P. Taylor. The Habsburg Monarchy, 1809-1918. London: Hamilton, 1948.
9 Vytautas Vaitieknas. Sovietized Education in Occupied Lithuania// V. Stanley Vardys (.). Lithuania under the Soviets. New York: Praeger, 1965,186-187,194.
10 V. Stanley Vardys. Modernization and Baltic Nationalism// Problems of Communism, September-October 1975, 43.
11 Marek liwiski,Valerijus ekmonas. wiadomo narodowa mieszkacw Litwy i Biaorusi // Przegld Wschodni, 4, 3 (1997), 585; Vesna Popovska. National Minorities and Citizenship Rights in Lithuania. Houndmills: Palgrave, 2000, 45-49.
12 Eberhardt. Przemiany narodowociowe na Litwie, 176-179; Nicolas Werth. Apoge et crise du goulag// Stephane Courtois (.). Le livre noir du communisme, Paris: Robert Lafont, 1997, 262.
13 Zigmas Zinkeviius. The History of the Lithuanian Language. Vilnius: Mokslo ir enciklopediju leidykla, 1996,32.2-324; Misiunas,Taagepera. The Baltic States, 159-165.
14 Vardys. Modernization and Baltic Nationalism, 38-40; Eberhardt. Przemiany narodowociowe na Litwie, 203.
15 . . Vilnius, 1970.
16 : Leonidas Donskis. Lithuania at the End of the Twentieth Century// Aleksandr Dobrynin, Bronius Kuzmickas (.). Personal Freedom and National Resurgence. Washington, D.C. Paideia, 1994,59-74; Douglas Spitz, William Urban. A Hindu Nationalist View of Baltic History// Journal of Baltic Studies, 24 3 (1993), 297.
17 Zinkeviius. History of the Lithuanian Language.
18 Virgil Krapauskas. Marxism and Nationalism in Soviet Lithuanian Historiography // Journal of Baltic Studies, 23,3 (1993), 255; Tomas Venclova, Litwo, ojczyzno nasza// Lithuania, 26-27 (1998), 78; Jacek Borkowicz. PolskaLitwa // Polska w Europie, 12 (1993), 34-35; Alicja Nagrska. Jzykinarodykultury// Lithuania, 5 (1991), 194; Stephen Burant, Voytek Zubek. Eastern Europes Old Memories and New Realities// East European Politics and Societies, 7, 2 (1993), 375.
19 Greta Lemanait. Stereotyp Polaka w oczach Litwina// Teresa Walas (.). Narody i stereotypy. Cracow: Midzynarodowe Centrum Kultury, 1995, 90-94. . Marek liwiski. Conscience nationale et la perception gopolitique des habitants de la Lithuanie // Pierre Allan, Jan kaloud (.). The Making of Democracy. Prague: Economics University Press, 1997,134-140; Kultura, 441-441 (1984), 133-135; liwiski and ekmonas, wiadomo narodowa mieszkacw Litwy i Biaorusi, 538-585.
20 Alfred Erich Senn. Gorbachevs Failure in Lithuania. New York: St. Martins, 1995, 31; Izidors Vizulis. The Molotov-Ribbentrop Pact of 1939. New York: Praeger, 1990; Christophe. Staat versus Identitt. 104-122. . V. Stanley Vardys. Lithuanian National Politics// Problems of Communism, July-August 1989, 54, 62; Aleksandra Niemczykowa, Litwa na drodze do suwerennoci// Lithuania, 17 (1995), 105.
21 Vytautas Landsbergis. Lithuania: Independent Again. Seattle: University of Washington Press, 2000; . A.E. Senn. The Lithuanian Intelligentsia of the Nineteenth Century// Aleksander Loit (.). National Movements in the Baltic Countries. Stockholm: Center for Baltic Studies, 1985, 314; Misinas, Taagepera. The Baltic States, 148. . Popovska. National Minorities, 57; Vytautas Landsbergis, Pie o tym, kim jestemy// Lithuania, 1 (1990), 16-21. .
22 Alvydas Nikentaitis. Der Vytautaskult in Litauen und seine Widerspiegelung im Denkmal// Nordost Archiv, 6, i (1997), 131,138-141. : Antanas aplinskas. Vilnius Streets. Vilnius: Charibde, 2000.
23 Vytautas Toleikis. Historia w szkole litewskiej w perspektywie stosunkw polsko-litewskich// Robert Traba (.). Tematy polsko-litewskie. Olsztyn: Borussia, 1999, 210-212; Birute Vareikiene. Od konfrontacji do zrozumienia// ibid., 216-225; Christophe. Staat versus Identitt. 141-165; Adolfas apoka. Vilnius in the Life of Lithuania. Toronto: Lithuanian Association, 1962.