12/24/2013 

:















































































































i . 1924 - 22.VI.2003
 TUT.BY







_____________________
- .


.
11.




.



,






.


-
1 :
, , , (15691999 .)

2. O Litwo! Ojczyzna moja (18631914.)
, ,
.*
̳,
* (, 1828 .)

1863 . , , . 1863 . , . 1. ˳ . , , . , , , , , , , - 2. 1863 . . . , , 1863 . , 3. ࢔ , - . . . -. , , , . ( ) , . ղ . * , . -, -, -. , . , , (, , ) . ³ . , - , -, .

˳.
˳. ˳ Vilnius 1569 . , - , , , . . 1569 . , - (- ) . , , , .
˳ , . , , - . Ⳣ , . 糢 , 1807 . . 1863 . . 1867 . , 1863 . , . . 糳 ³ . , , , . , ˳ , , .
1863 . . (1784-1864 .) ˳, 1835-1841 . , ˳ 1569 ., 4. , , . ղ . ˳5. - ѳ (1793-1864 .). ̳ ³ , ̳ ˳. , , , 1569 . , . 1822 . ˳ -. 1929., 1845 . Ⳣ .
, , ̳ . (1823 .) (1828 .) ˳. , ̳. 1822 . ̳ , . ̳ 縢 . 1884 . , ̳, 6. . ̳ 縢 (, ղ . ˳ ). - . ̳ : , . ̳ ˳ , ˳ ˳, . : ˳ 1569 ., , , ˳. .
1883 . (1851-1927 .) . 糳, , . . , ˳ (-). 1879 . , ˳. 1882 . , 쳢 . , , . . ﳢ , , Aura ()7.
1883 . Ⳣ , , . , . - , . , ̳. , , . , , . 40 Aura 1569 ., ˳ . Aura Ⳣ , ̳8.
糢 , Aura , . 1569 . , : . , , 9. () ˳, () . , , , , , . , . , . , .

, , .
80- ղ . Aura -. , Aura () - : , , , , , . - . , 볢 . , 10. , , . , Aura. Aura , 1883 . auszra. , , , , [] sz, , [], . : , . Aura, Auszra . , - .
, , .
1) , ˳, 11. , ˳ , . , , , , , . , , , . , , ᳢ , . , , , [] w, . w v. cz []. cz Ⳣ . , .
2) , ³ , . () . , , ﳢ .
3) . sz cz . , [August Schleicher], w v. , , .
4) , , . - . , , ղ . Ţ . ̳ , , . ղ . , , 12.
Ţ , . . , ˳. , 糳, , . , . ˳ , . , , , . . ̳ , Ţ . 1843 . ( ). - ó . , , , (1785-1863 .), , . 1845 . 13. ̳ ˳ , [August von Kotzebue] (1761-1819.)14. , , , ̳ . , ̳ , , ̳ [Jules Michelet]. ̳ 糢 -15. , . , : .
ղ ., , , , , . Ţ - ղ . , : , , , . , . , ̳ , Aura , . ̳, , ̳ , , ˳ . ̳, , . , -, , . , 16.
, . , , . ³ (1858-1899 .) , . , , . , , 糳, . : - , , . -, . , , , . - - 糳. , , , , 17. , - : , . , . , , , , . 1872 . ( ), ˳ . , .
, ˳, . , , . . , , . , , . 1889 . , ˳ , ᳢ , . , . . . 70- ղ . 90-. ̳ . , ̳ . ̳ . : O Litwo! Ojczyzna moja ˳! ! 1898 . ̳ , 18.
̳ . ̳, , , . , , , ̳, , . . 1830- ̳ . 1863- ย. ̳ 1830 ., 1863 . . - .

.
1863 . , , . , 80-90- . ղ . , ˳ . ˳ . . 㳳, 19. ³ , , 20. , ղ . , ̳ 21.
1863 . , , 볭. ϳ (1867-1935 .), , 22. ϳ Wilno. ѳ ˳ 90- ղ . . , 1918 . Wilno. , 㳳 ϳ . ϳ, , ,  쒳, , Wilno, , ѳ. , - ˳ , 23.
ϳ, . , , . , - - , . , . , , , . : , 糢 , . , , , . , - - 24. , ˳ , , .
, ? , 糳 ³ , ? ˸ ˳ , , , , , . , , . . , . 1897 ., ³ , . ³, , , 븢, ³ ˳ - . . . , . , , . - , , 25.

˳?
˳ ᳢ ³ - (1807-1884 .). - , . 1840 . ³ - , 26. 1859 . - ̳ . , , - , , . : , , . , -, , . ̳ , . - ̳ , 27. , , . XVI . - , , , - .
: (1796-1847 .). ̳ Wilno, , . ̳ (1822 . 1832 .) . , 28. , -. , , ; . , , , . , , *.
. Ⳣ . ̳, - , . - , . ̳ , -, () 29. ̳  ,  . - , , , , , ̳ ˳.
, . , , - , , 30. () . -, Pan Tadeusz -, , -. . - , . ; , ; , . ղ . , ** , , .

, ˳, : ?
, , , - , . , . , 1773 . XIV, . 1820 ., , , , . ³ , 1579 . , ³ , , 1832 . 1588. 1840. , , -. , , . 糢, . , - . Ⳣ 1863 . ղ . , . , , , , - 31.
ղ ˳ XVIII c.: , . 쒳 ³ * ̳ - (18671934 .), 32. - 糢 1863 ., , . , 1863. . 18301831 . , , , , 33. , 1840 . ˳ , 1861 . . 1863 . , . , .
, , , . 1795 ., , 34. 1839 . . , 35. 1863 . . 1839 . . , . . , . , , . , , , , 36.

˳ ?
1863 , . , ˳ , 1863 . . , ˳ , . 1863 , . , -, 1863 . , -. 곔, 1863., . , , . ࢭ- 1863 . -. 1905 . , * 37. 90- ղ . , ³, , . 1905 ., . ͳ : . , . 1908 . , 38.
, . 60- ղ . , . 1863 . , ?** , . , . 糳, , , , . , , , . , , , . . , 쒳 , . , , . - , . , ˳ . , , , , .
, , , , , , . , . . , , , , . . , -. ϳ - -. : , , . , , . . .
, , , . , . , ̳ ˳, : 糢 糳. , . , , , , . , , , 糢 . . , , Aura, , ̳, , . , ̳, . 100 000 . , , , , , . , , . , , . , -, , . , .
, , . -, , , , . -, , . . , . -, , . 1863 . , - 쳔39. ˳.

˳ .
1863 . , , . , 1863 . , , 1861 . . . 60- ղ . ˳ - , . , , , .
1863 . - . ࢸ, ³, . -, - - . ࢸ ³. , , . ࢸ , . ˳ , . ˳. , -, ˳. ࢸ 1864 . ³ - .
, . 1863 . , - , 쳔. 1863 . , , . . ղ . 쳔, , 쳔 - , 쳔 . , ˳ 40.
1863 . , , ˳ , . 1863 . - .
1898 ., ̳ , ³ 쳔 - ࢸ. ̳ 糢 Wilno - . ࢸ . 1863 . . . -̳, - ³ 1902-1904 . ࢸ, , , . ̳, , . ࢸ . ̳ . ࢸ, ̳ , ( -) ³ ˳. ࢸ, ̳ . 糢, - , . 1904 . - ̳ . 1905 . ̳ . , ̳ . , 41.
, ̳ . , ˳, ̳ 糢 . , ̳ . ϳ - , -. ., ̳ - ³, . , . ˳ - , .
, 1863 . . , , ˳, . . . 1863 . , . Vilnius, , , Wilno. , . , . . , . , .
. , ̳ ³. ˳ .


1 Andreas Moritsch. The January Insurrection and the Emancipation of Peasants in the PolishRussian Provinces // Bela Kiraly (.). The Crucial Decade. New York: Brooklyn College Press, 180-182.
2 Algis Kasperaviius. Ksztatowanie si narodu litewskiego// Krzysztof Jasiewicz (.). Europa nie prowincjonalna. Warsaw: Rytm, 1999, 218223; Miroslav Hroch. Social Preconditions of National Revival in Europe. Cambridge: Cambridge University Press, 1985, 89; Vytautas Merkys. Biskup Motiejus Valanczius a polityka narodowociowa rzdu Rosji //Jerzy Koczowski . (.). Belarus, Lithuania, Poland, Ukraine, Lublin: IESW, 1994, 317-318.
3 Jerzy Jedlicki. A Suburb of Europe. Budapest: Central European Press, 1999; Stanislaus Blejwas. Realism in Polish Politics. New Haven, Conn.: Yale Concilium on International and Area Studies, 1984.
4 Teodor Narbutt. Dzieje narodu litewskiego, 2. Vilnius: Marcinkowskiego, 1841, 492.
5 Virgil Krapauskas. Nationalism and Historiography. Boulder, Colo.: East European Monographs, 2000, 31,108.
6 Tomas Venclova. Native Realm Revisited: Mickiewiczs Lithuania and Mickiewicz in Lithuania. , 1-5, Zeszyty Literackie, 70 (2000). . . Jonas muidzinas. Commonwealth polono-lithuanien ou lUnion de Lublin.Paris: Mouton, 1978,148.
7 Jean Pelissier. Les principaux artisans de la Renaissance Nationale Lituanienne. Lausanne: Lman, 1918, 25-45.
8 Jerzy Ochmaski. Litewski ruch narodowo-kulturalny w XIX wieku. Biaystok: PAN, 1965, 137ff.; Krapauskas. Nationalism and Historiography, 15.
9 Ji Rak. Byval echove. Prague: H&H, 1994,127-140. . Vladimir Macura. esky sen. Prague: Lidov noviny, 1998,1453.
10 David Diringer. The Alphabet, . New York: Funk and Wagnall, 1968,157-164.
11 Francis Dvornik. The Slavs in European History and Civilization. New Brunswick: Rutgers University Press, 1962, 301-303; Norman Davies. Gods Playground, . New York: Columbia University Press, 1982, 69.
12 Liah Greenfeld. Nationalism. Cambridge: Harvard University Press, 1992.
13 Narbutt. Dzieje narodu litewskiego. , 454-464; Krapauskas. Nationalism and Historiography, 74.
14 Wiktor Weintraub. The Poetry of Adam Mickiewicz. The Hague: Mouton, 1954,115. Preussen ltere Geschichte, 4 ., Riga: Hartmann, 1808.
15 ̳ . Andrzej Walicki. Philosophy and Romantic Nationalism. Notre Dame, Ind.: University of Notre Dame Press, 1997, 265-267.
16 . Vladimr Macura. Znamen zrodu.Prague: H&H, 1995, 61-79. , ̳ , . , ̳ . , , , . . Anthony Grafton. The Footnote. Cambridge, Mass.: Harvard University Press, 2000, 155.
17 : Czesaw Miosz. Rodziewiczwna// Kultura, 522. (1991), 21.
18 Pelissier. Les principaux artisans. 45-59; Venclova. Native Realm Revisited. 22.
19 Bardach Polacy Litewscy i inne narody Litwy historycznej // Koczowski. Belarus, Lithuania, Poland, Ukraine. 366.
20 Ryszard Radzik. Samookrelenie jako element wiadomoci etnicznej ludu biaoruskiego w XIX wieku// Przegld Wschodni, 4, 3 (1997), 616.
21 Valerius Czekmonas. O etapach socjolingwistycznej historii Wileszczyzny i rozwoju polskiej wiadomoci narodowej na Litwie // Koczowski. Belarus, Lithuania, Poland, Ukraine, 457-463.
22 Wacaw Jdrzejewicz. Kronika ycia Jzeja Pilsudskiego, , London: Polska Fundacja Kulturalna, 1997, 15-16.
23 . -, ϳ, 糢 - 쒳. . Timothy Snyder. Nationalism, Socialism, and Modern Central Europe. Cambridge, Mass.: Harvard University Press for Ukrainian Research Institute, 1997. (1876-1926.) ³ 糳 , -. , , , . Robert Blobaum. Feliks Dzieryski and the SDKPiL. Boulder, Colo.: East European Monographs, 1983. . Bohdan Cywiski. Rodowody niepokornych. Paris: Spotkania, 1985; Norman Naimark. The History of the Proletariat. Boulder, Colo.: East European Monographs, 1979.
24 Piotr Wrbel. Kszatowanie si biaoruskiej wiadomoci narodowej a Polska. Warsaw: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, 1990,16.
25 ˳ Steven Guthier. The Belorussians: National Identification and Assimilation// Soviet Studies, 29, i (1977), 40-47. . Jeremy King. Loyalty and Polity, Nation and State. , Columbia University, 1998, 29-33. . Anthony Smith. The Ethnic Origins of Nations. Oxford: Blackwell, 1986.
26 M.. -. ó . Mi: , 1994, 360; Celina Gajkowska. Wincenty Marcinkiewicz// Polski Slownik Biograficzny, 19, Wrocaw: Ossolineum, 1974, 588-590.
27 ̳ : A.A. , .. (.). ղ . Mi: , 1988, 32; - : . Mi: , 1958, 370.
28 Jan Czeczot. Piosnki wieniacze znad Niemna i Dwiny. Vilnius: Zawadzkiego, 1839. . T.. . // . Mi: , 1997, 6; Marceli Kosman. Historia Biaorusi. Wrocaw: Ossolineum, 1979, 219; Weintraub. Poetry, 13; Arnold McMillin. Die Literatur der Weissrussen. Giessen: Wilhelm Schmitz, 1977, 82-83.
29 Walicki. Philosophy and Romantic Nationalism, 73.
30 . c. Boulder, Colo.: Westview, 1993, 54-55; Kosman. Historia Biaorusi, 220.
31 Edward Thaden. Russias Western Borderlands, 1710-1870. Princeton, N.J.: Princeton University Press, 1984, 54, 68-69, 79, 121, 126; Patricia Grimsted. The Foreign Ministers of Alexander I. Berkeley: University of California Press, 1969,104-150.
32 -. ó . 250.
33 . XIX c.// , , (1994), 57.
34 . // M. . a. . Mi: , 1996, 90-92.
35 .K. Ta, // Ryszard Luny, Franciszek Ziejka, Andrzej Kpiski (.) Unia brzeska, Cracow: Universitas, 1994,526-531.
36 30- ղ. .. : . . , , 1910.
37 Jan Zaprudnik. National Consciousness of the Byelarussians and the Road to Statehood // Vitaut Kipel, Zora Kipel (.) Byelorussian Statehood, -: Byelorussian Institute of Arts and Sciences, 1988, 13; Jan Jurkiewicz. Nasze widzenie Biaorusinw w XX w. //Dzieje Najnowsze, 27, 2 (1995), 68.
38 Nicholas Vakar. Belorussia. Cambridge, Mass.: Harvard University Press, 1956, 82-83. // . T. Mi: , 1967, 202-205.
39 , , . Ernest Gellner. Nations and Nationalism.Ithaca: Cornell University Press, 1983.
40 Henryk Gbocki. Fatalna sprawa. Cracow: Arcana, 2000; M. . ? : - , 1863. Radzik. Samookrelenie. 612-614; M. Koszelew. Polacy w oczach Biaorusinw// Dzieje Najnowsze, 27, 2 (1995), 83-85.
41 Theodore Weeks. Nation and State in Late Imperial Russia. Dekalb: Northern Illinois University Press, 1996, 45-73; Theodore Weeks. Russification and the Lithuanians// Slavic Review, 60, i, (2001), 109; Dominic Lieven. Nicholas II. New York: St. Martins 1993, 134-135; Witold Rodkiewicz. Russian Nationality Policy. Lublin: Scientific Society of Lublin, 1998, 226-231; Pelissier. Les principaux artisans, 158-159; O u, M: , 1863, 28-29. 42. ukasz Chimiak. Gubernatorzy Rosyjscy w Krlestwie Polskim. Wroclaw: FNP, 1999, 70-79; Andrzej Chwalba. Polacy w subie Moskali. Warsaw: PWN, 1999, 66; Paul Bushkovitch. The Ukraine in Russian Culture// Jahrbcher fr Geschichte Osteuropas, 39. 3 (199I). 347-350. . .. . . M: , 1999; Vakar. Belorussia, 73. , - , - .

3.
(19141939 .).


, , .
̳. * (1832 ., )

1914 . ˳ , . . . , - , . 1863 . ³ , , 1. 1863. . : Vilnius -, Wilno -, ³ -, - Vilne . 1905 ., , .
Vilnius , . . Vilnius, (, 12 %)2. , Vilnius, . 븢, , (1902 .), . 1905 . 쳳 ˳, Vilnius . . - , . , Vilnius , , - . ˳ 3. , .
³ -. , ³ 4. , , , 1569 . ˳, *. , . 40- 80- ղ . 1910., , Ⳣ 5. . ³ - . 6. 1905 . . , : -7. ͳ 1906 . 1914 . **. ³ , ³ . ³, , , 븢 ³ ˳ . , . , , 8.
Vilnius/³. Wilno . 1914 . , , . Wilno ³ (Wilenszczyzna) . , , , ³ 9 . 1914 . Wilno . , , Wilno , , 10. ˳ , , . , , , ( ) , ࢔.
, ( 1905 . ย쳔), . , , ˳ . Wilno , , . Wilno - Wilno ˳, . ย ˳ 1569 . , ˳ , Wilno11. ย ̳, , . . ย࢔ - ϳ .
˳ , , - . , . , ࢭ , . , ̳ . , , . , , , 12. , , , . 1905 . - , , 13.
1905 . ˳ / . , , ̳ ( ̳ , 1880-1945 .) : , . , ˳ , , , , . , . , : , 14. , , ˳. , , ˳ 15.
, , . . 1914 . 40% Vilne , , . 16. ˳곔 ˳, ( 51% ), (55%), ϳ (74%), ³ (51%). ³ (1887-1985 .), . Vilne , , , - (1720-97 .), , . (, : , , .) ղ . Vilne . ֳ, , , . , ( ). , , (, , ). Vilne -, . ղ . ˳ , , , 17. , Vilne, Lemberik/, .
, , , Vilne. , , , . , , . ѳ , , . , ( ). ѳ 糳 ( ). ѳ . . , , . . , . , , . ϳ 18. 1897 . - ˳ ³ . 1905 . 1917 .

.
˳. Vilnius/Wilno. 1919-20 . 1920 . Wilno. , .
³ , , , , . . , , , , . , , -, , . ղ . : , , , , . : , , - 糳19. Wilno , . ̳ - (1864-1939 .) .
ϳ - . ϳ ˳ . ϳ , . 1892 . () ϳ . ࢔ - . -, , . , ˳, , . -, - , . ϳ , 1905 . , . -, - , . , , , (, , ), , . , , , . 1914 . - , , 1918 . ³ 20.
, ᳢ . ϳ , , . , , . , -. ϳ . , - , . ϳ , ࢔. , ϳ , ᳢ . 1914 . , - , , 21. , 1918 .
ϳ . , , . Wilno : 1) ; 2) , , ˳; 3) , , . 1918 . : ( , , ), , , -, . ³; - , Wilno/³ ; , Wilno/Vilnius ( , ). , , . , , . , , Wilno , .
, . Wilno/Vilnius , , . , . , , . , ˳. , , Wilno. ( ), ˳. , . ϳ , . , ϳ , . , . , ˳ ( ).
1918 . ̳, , . 1920 . , Wilno , ϳ . , .

- .
1917. 1918 . - ( ) . , , . ̳ , ˳ 쳳. . , . , 22.
, , . ³ . 1918 . (1884-1946 .) ³ . , 糳 . ˳ * . , . , 쳳 1918 . . ³ - . ** , ³ - 23. , , . (, ) ˳ . . , , , 24. 糢 , 1922 . .
, .  . 1917 . () 쳳 Vilnius . , , , Wilno . 25. 11 1917 . Vilnius , . , -˳ , , 糳 . 1918 . , . , . 26. . . , , 1918 . , Vilnius . 쳳, 5 1919 . . Vilnius ᳢ ˳ , . , Vilnius ˳. , - ϳ . 27.
, . 1919 . Vilnius/Wilno. Vilnius , . ϳ, , Wilno , . , 28. ϳ , . - , , , 29. : - , .
. 1919 . , . 糳 , - Wilno30. 21 1919 . ϳ Wilno. ˳. Wilno ϳ ̳ , - , . 22 , ϳ ˳ , . , . - Wilno . ϳ , .
1919 ., Ţ, , , , . 1919 . ϳ : , , . , Vilnius , . ̳ , , , , , 31. 1919 . ϳ , . , .
1919-1920 . ϳ , . 1920 . . . 1920 . , . , Vilnius 쳳 . 12 1920 . Vilnius, . 1920 . 쳳 , 32. 1920 . , , , . , , , , Vilnius . , , 33.
1920 . , . 7 1920 ., Vilnius . ϳ , Wilno ˳. (1865-1947 .). , 쳳, , , , , . - 糳, Wilno, ϳ : ย, 34. 9 15- Wilno. , . 12 Ⳣ ˳, ˳, .
˳ . ˳ . 1863 ., . 1920 . . ˳ , , ϳ . , , . - , - . , ˳, , . , . - (18711949 .), , . , 糢 ϳ . 35. , ϳ . ϳ , , , -.
- . . - . , ˳ 1569 .

192139.
. , . , . Wilno , , . , -, . - . , . . 1921 . 1922 . , . (, , ) , , .
20- . . , . . , . 1923-, 1924- 1926- . 20- . . , 20- 쳳 , , *, 4000 . . , , , 36.
20-30- . , . ³ 糢 . - ³ 㳸, , , . . , 30- . , 20-. (1892-1938 .) 糢 ³, , . () , **, . 1925 . . . 1933 . . . . . 1937 . , 1938- . 37.
. , Wilno ̳ . ϳ . - , , . , . 1920 . , 쳳. -, , . , , , , . , -, , - ( -- ) . 30- . ѳ . , Ⳣ , - 2 , 38. - , . , * . 1922 ., - , , , . 9 1922 . , . . ϳ, . ϳ, .
ϳ Wilno , - . ϳ , Wilno . 8 1923 . , , . , , . , Wilno 54,4% , . ⸢ , Wilno . , , Wilno . : Wilno . ⸢ , Wilno , .
. , Vilnius/Wilno ? ϳ , Wilno, , . ϳ ˳ 곔 . ϳ , . ϳ ̳ , , Wilno, ϳ , , . ϳ, , . , Vilnius . ϳ , . , , Vilnius , , . , , , Vilne. 1919 . 39.
. 1920 . , Wilno . Ⳣ , , , . , . , ϳ, , 1920- ᳢ , . , , . ᳢ . . , , 糢 , .
O Litwo! Ojczyzna moja
, ϳ , 糢 , , . ﳢ Wilno , , , ϳ , . , . , ϳ . 1926 . ϳ . , , . ϳ , . 1935 . , , . Wilno, , .
: , ,

ϳ , ˳ ̳ . - ˳ , ϳ , Wilno ϳ ̳. , ̳, , . , ̳ , . , ̳ : , - , , , , . , ̳ . Wilno . ?
,
Wilno, , , . Wilno ̳. , . ﳢ , , . - . , ᳢ . , 40. - . 1939 . , . ̳ , ̳ . , .
, . 1939 . Wilno ̳. - . . 1939 ., . . 1939 . Wilno , 1940- . 1941 . , 1941-44 . . , , 41. 1944 . . 1944-46 . .
.
, , 쳳 . , , , , , ? , Vilnuis. ̳ . 1984 . , : Vilnuis ̳ (, ̳) . 1996 . . 쳳 , , . Vilnuis, , . , , .
.
1 M.. -. , 1861-1914. , 1926, 8-28.
2 1909 . 205 250 . 1.2% , 20.7% , 37.8% 36.8% . . , . . - //, 19 (1983), 62-63. 1897 ., 40% , 31% 2% . Nicholas Vakar. Belorussia. Cambridge, Mass.: Harvard University Press, 1956, 12. . Zinkeviius. History of the Lithuanian Language, 288; Piotr Eberhardt. Przemiany narodowociowe na Litwie w XX wieku// Przegld Wschodni, 1, 3 (1991), 456-457.
3 1902. Egidijus Aleksandraviius. Political Goals of Lithuanians, 1883-1918// Journal of Baltic Studies, 23, 3 (1992), 234; 1905. Jean Pelissier. Les principaux artisans de la Renaissance Nationale Lituanienne. Lausanne: Lman, 1918, 177; . Alfonsas Eidintas, Vytautas alys. Lithuania in European Politics. New York: St. Martins, 1999, 39; Piotr ossowski. Stosunki polsko-litewskie 1918-1920, Warsaw: Ksika i Wiedza, 1966, 35-40.
4 Vitaut Kipel, Zora Kipel, (.). Byelorussian Statehood, New York: Byelorussian Institute of Arts and Sciences, 1988, 32-36, 3751, 125-129.
5 Adam Maldzis. Belaruska staulenne da Liublinskai unii// Jerzy Koczowski ., (.). Unia lubelska i tradycje integracyjne w Europie irodkowo-wschodniej, Lublin: IESW, 1999. I54-I55.
6 Mi . A i // Koczowski . (.). Unia lubelska, 173.
7 . -. ̳, , 1993 [1928], 314.
8 Guthier. The Belorussians: National Identification and Assimilation //Soviet Studies, 29, i (1997), 40-47; Piotr Eberhardt. Przemiany narodowociowe na Litwie. Warsaw: Przegld wschodni, 1997, 46; Piotr Eberhardt. Przemiany narodowociowe na Biaorusi, Warsaw: Editions Spotkania, 1994, 14. 1897 .
9 Witold Rodkiewicz. Russian Nationality Policy. Lublin: Scientific Society of Lublin, 1998,79; Zofia Kurzowa. Jzyk polski Wileszczyzny i kresw pnocno-wschodnich. Warsaw: PWN, 1993, 221-311.
10 . Pieter Judson. Exclusive Revolutionaries. Ann Arbor: University of Michigan Press, 1996.
11 Juliusz Bardach. O wiadomoci narodowej Polakw na Litwie i Biaorusi// Wojciech Wrzeziski (.). Midzy Polsk etniczn i historyczn. Wrocaw: Ossolineum, 1998, 246-247; . ó ˳ // , 1,2, (1995), 32-40.
12 Micha Rmer. Litwa. Lviv: Polskie towarzystwo nakladowe, 1908; Bardach. Polacy Litewscy// Jerzy Koczowski . (.). Belarus, Lithuania, Poland, Ukraine. Lublin: IESW, 1994, 372-373.
13 1897 .
14 Eidintas, alys. Lithuania in European Politics. 18; Egidijus Motieka. Pocztki novoytnego pastwa litewskiego// Krzysztof Jasiewicz (.). Europa nie prowincjonalna. Warsaw: Rytm, 1999, 224-231; Rimantas Miknys. Wilno i Wileszczyzna w koncepcjach Michaa Rmera i krajowcw// ibid., 70; Vytautas Berenis. Problem dziedzictwa kulturowego Wielkiego Ksistwa Litewskiego w ideologii litewskiego ruchu narodowego// ibid., 467-473.
15 . Tadeusz Bujnicki. Polskojzyczne pisarstwo Litwinw w Wilnie// Greta Lemanait, Pawe Bukowiec (.). Litwa. Cracow: WUJ, 1998, 117-122.
16 1909 ., 37,7% 36,8% . 1897 ., 40,4%, 30,9%. . Nancy and Stuart Schoenburg. Lituanian Jewish Communities. New York: Garland, 1991, 354.
17 Moshe Rosman. Founder of Hasidism. Berkeley: University of California Press, 1996, 36-37; Ezra Mendelsohn. Zionism in Poland. New Haven, Conn.: Yale University Press, 1981; Marsha Rozenblit. The Jews of Vienna 1867-1914. Albany, N.Y.: SUNY Press, 1983, 175-195. . Joshua Levisohn. The Early Vilna Haskalah , Harward University, 1999.
18 Harry Tobias. The Jewish Bund in Russia. Stanford, Calif.: Stanford University Press, 1972, 46, 52-53; Henri Minczeles. Vilna, Wilno, Vilnuis. Paris: ditions de la Dcouverte, 1993.
19 Stefan Kawym. Ideologia stronnictw politycznych w Polsce wobec Mickiewicza 1890-1898. Lviv: Filomat, 1937; Jzef Kozowski. My z niego wszyscy Warsaw: Czytelnik, 1978.
20 , ³ (Jeffrey Kopstein, Jason Wittenberg) Rethinking the Social Bases of Dictatorship and Democracy in Interwar East Central Europe.
21 1939 . . Niezadowoleni i entuzjaci. Warsaw: Pastwowy Instytut Wydawniczy, 1990, 637-644. . Andrzej Walicki. The Troubling Legacy of Roman Dmowski// East European Politics and Societies, 14 , 1 (2000), 12-30; Brian Porter. When Nationalism Began to Hate. Oxford: Oxford University Press, 2000; Patrice Dabrowski. Folk, Faith, and Fatherland// Nationalities Papers, 28, 3 (2000), 397-416.
22 Vejas Liulevicius. War Land on the Eastern Front. Cambridge: Cambridge University Press, 2000.
23 . , 174-175. : Vasil Zacharka// Kipel and Kipel. Byelorussian Statehood. 97.
24 Ivan Lubachko. Belorussia under Soviet Rule. Lexington: University of Kentucky Press, 1972, 24-25.
25 Antanas Smetona. Die litauische Frage. Berlin: Das neue Litauen, 1917, 29.
26 Stanley Page. The Formation of the Baltic States. Cambridge, Mass.: Harvard University Press, 1959, 30-97; Wiktor Sukiennicki. East Central Europe During World War I, 2, Boulder, Colo.: East European Monographs, 1984, 668-705.
27 Andrzej Garlicki. Wilna daj wszyscy// Robert Traba (.). Tematy polsko-litewskie.Olsztyn: Borussia, 1999, 72.
28 Piotr ossowski. Po tej i tamtej stronie Niemna. Warsaw: Czytelnik, 1985, 105; Juozas Gabrys. LEtat Lithuanien et Mitteleuropa. 1917; Lituanus. La vrit polonaise sur les Lithuaniens. Lausanne: Bureau dinformation de Lithuanie, 1917.
29 Piotr Eberhardt. Wizje i projekty Polskiej Granicy Wschodniej w latach 1914-1921// Przegld Wschodni, 5, 2 (1998), 348-351.
30 Piotr Wandycz. Soviet-Polish Relations, 1917-1921. Cambridge, Mass.: Harvard University Press, 1969, 110.
31 Alfred Erich Senn. The Great Powers and the Vilna Question. Leiden: Brill, 1966, 55.
32 Norman Davies. White Eagle, Red Star. London: Macdonald and Co., 1972, Lucjan eligowski. Wojna w roku 1920. Warsaw: Polska zjednoczona, 1930.
33 Wandysz. Soviet-Polish Relations. 209; Eidintas, alys. Lithuania in European Politics. 70, 77; Andrzej Ajnenkial. Od aktu 5ego listopadu do traktatu ryskiego// Mieczysaw Woiciechowski (.). Traktat Ryski 1921 roku po 75 latach. Toru: Wydawnictwo Universytetu Mikoaja Kopiernika, 1998, 27.
34 Lucjan eligowski. Zapomniane prawdy. London: Mildner and Sons, 1943, 32-43; ϳ Bohdan Skaradziski. Fenomen litewsko-biaoruskich formacji Wojska Polskiego// Jasiewicz. Europa nie prowincjonalna. 902. . Andzrej Nowak. Polska i trzy Rosje. Cracow: Arkana, 2001, 326-332.
35 Jan Dbski. Pokj ryski. Warsaw: Kulerskiego, 1931, 78; Witold Wojdyo. Traktat w Rydze w concepcjach politycznych obozu narodowego// Wojciechowski. Traktat Ryski 1921. 53-55. . Krzysztof Kawalec. Narodowa Demokracja wobec traktatu ryskiego, ibid., 31-45. . Barbara Stoczewska. Litwa, Biaoru, Ukraina w myli politycznej Leona Wasilewskiego. Cracow; Ksigarnia Naukowa, 1998. ϳ . Wasilewski. Jzef Pilsudsk: Jakim go znalem. Warsaw: Rj, 1935.
36 M.. -. ó . ̳: , 1994. 1926 . . George Jackson. Comintern and Peasant in East Europe,1919-1930. New York: Columbia University Press, 1966, 22,182.
37 : Adam Mickiewicz. Pan Tadeusz. trans. Bronisaw Taraszkiewicz, Olsztyn: Pojezierze, 1984.
38 , , 볻 , . . . , ϸ . 1921 .// . 1 (1997), 48-50.
39 ̳ ϳ , 15 1922// Anna and Andrzej Rosner (.). Pasmo czynnoci cigiem lat idce, Warsaw: Krg, 1992,158-162; Ezra Mendelsohn. The Jews of East Central Europe. Bloomington: Indiana University Press, 1983, 52; 1918-1920 . ossowski. Stosunki polsko-litewskie; . Alfred Senn. The Emergence of Modern Lithuania. Westport, Conn.: Greenwood Press, 1975.
40 Sowo (Wilno), 1 1924 ., 1.
41 Piotr Mylakowski, Losy wileskich pomnikw Mickiewicza// Biuletyn Stowarzyszenia Wsplnota Polska, 1998 .